Mooncake

Mooncake

Mooncake (księżycowe ciasteczka, po chińsku yuèbing lub yuht béng) to znany na całym świecie chiński wyrób piekarniczy. Tradycyjnie spożywany jest w czasie Święta Środka Jesieni, obchodzonego 15 dnia 8 miesiąca według kalendarza księżycowego. Przekłada się to mniej więcej na koniec września lub początek października.

Święto Środka Jesieni

Święto Środka Jesieni to jeden z czterech najważniejszych festiwali w Chinach. Wywodzi się z obrzędów rolniczych i kultów lunarnych. Już w okresie panowania dynastii Shang (1600 p.n.e. – 1046 p.n.e.) w czasie jesiennej pełni księżyca Chińczycy tradycyjnie celebrowali żniwa. Jako festiwal święto zaczyna zyskiwać popularność w pierwszych latach panowania dynastii Tang (618 n.e. – 907 n.e.).

Centralną postacią Święta Środka Jesieni jest bogini księżyca Chang’e. Zgodnie z chińską mitologią bogini Chang’e była żoną łucznika Houyi. Pewnego dnia Houyi otrzymał w darze od bogini Xiwangmu ziele nieśmiertelności. Nieświadoma właściwości tej rośliny, pod nieobecność męża Chang’e wzięła kawałek ziela do ust. W konsekwencji tego czynu zyskała nieśmiertelność i wzniosła się na księżyc, gdzie żyje w Pałacu Rozległego Zimna.

Nocne ciasteczko

Święto Środka Jesieni obchodzone jest nocą. Ludzie spotykają się w rodzinnym lub przyjacielskim gronie i wspólnie oglądają księżyc: doceniają jego piękno i wspominają udręczoną samotnością boginię Chang’e. Księżyc jest dla Chińczyków symbolem żeńskiej energii yin, dlatego kult księżyca szczególnie popularny jest wśród niewiast, a samo święto traktowane jest przez Chińczyków jako coś w rodzaju dnia kobiet.

Przygotowywanie i spożywanie ciasteczek mooncake to jeden z najpopularniejszych i najważniejszych związanych ze Świętem Środka Jesieni zwyczajów.

Jak wyglądają ciasteczka mooncake?

Większość mooncake składa się ze słodkiego, gęstego, dość grubego, ale delikatnego ciasta, otaczającego słodkie, gęste nadzienie. Zazwyczaj z jednym lub kilkoma posolonymi żółtkami kaczych jaj w środku, które „reprezentują” księżyc w pełni. Typowe mooncake to okrągłe (co również jest aluzją do księżyca) ciastka o średnicy mniej więcej 10 centymetrów i grubości około 3-4 centymetrów.

Wierzch ciasteczek ozdabia się na wiele różnych sposobów. Najczęściej są to chińskie znaki symbolizujące długowieczność lub harmonię, „odciski” księżyca, wizerunki bogini Chang’e, nazwy piekarni i rodzaju nadzienia, a także zające, które w chińskich wierzeniach zamieszkują księżyc.

Jak jada się ciasteczka mooncake?

W chińskiej kulturze okrągły kształt symbolizuje jedność oraz spotkanie. Przez długi czas utrzymywał się zwyczaj krojenia ciasteczka przez najstarszego członka rodziny i rozdzielania kawałków między bliskich. Podkreślano w ten sposób wagę rodzinnych więzi i w metaforyczny sposób na nowo zespajano familię ze sobą. Współcześnie mooncake najczęściej wręcza się jako prezenty dla krewnych, przyjaciół lub partnerów biznesowych.

Jakie legendy wiążą się z mooncake?

Chociaż tradycja pieczenia i obdarowywania bliskich mooncake sięga najprawdopodobniej czasów dynastii Song (906 n.e. – 1279 n.e.), najpopularniejsza związana z tym wyrobem legenda dotyczy późniejszej, rządzącej Chinami w latach 1280–1368 dynastii Yuan. Dynastia Yuan została założona (przez Kublai Khana) po podbiciu Chin przez Mongołów pod koniec XIII stulecia. Był to dla Chińczyków wrogi i uciskowy reżim.

Powstanie przez… powstanie!

Mongołowie rządzili Chinami bardzo twardą ręką; kontrolowali każde domostwo, pilnując nawet tego, aby noże, które mogłyby posłużyć za oręże w czasie buntu, znajdowały się jedynie w co dziesiątym gospodarstwie. Opowieść o mooncake wiąże się ze wznieconym przez chińskich rebeliantów powstaniem. Aby zorganizować zamach, potrzebowano tajnego systemu komunikacji, który omijałby gęstą siatkę mongolskiej kontroli. Lider buntowników Zhu Yuanzhang i jego doradca Liu Bowen wpadli na pomysł, aby ukryć wiadomości w niewielkich ciasteczkach.

Mooncake zaczęto rozdawać wszystkim chińskim mieszkańcom. Wierzch wypieków zdobiło błogosławieństwo długowieczności mongolskiego cesarza, a w środku znajdowała się karteczka z rozkazem: „Zabij Mongołów 15 dnia 8 miesiąca”. Plan się powiódł! Mongołowie zostali obaleni i przegnani z Chin.

Z czego powstaje i jak smakuje ciastko mooncake?

W zależności od regionu Chin, mooncake mogą być przyrządzane z różnego rodzaju ciasta i zawierać odmienne nadzienia.

Najpopularniejsze nadzienia:

  • Pasta na z nasion lotosu (lían róng). Wypełnienie tego rodzaju jest powszechnie wykorzystywane w całym kraju. Przez smakoszy uznawane jest często za najbardziej oryginalny i luksusowy dodatek. Ponieważ lotos jest produktem drogim, nadzienia niejednokrotnie składają się z lotosowej pasty tylko w kilku/kilkunastu procentach, a resztę wypełnienia stanowi np. biała pasta z fasoli.
  • Pasta ze słodkiej fasoli (dòu shā). Do przygotowania tego nadzienia najczęściej wykorzystuje się fasolę azuki, czarną fasolę lub fasolę mung.
  • Pasta jujuba (zǎo ní). Tę słodką pastę wytwarza się z dojrzałych owoców rośliny jujuba (głożyny pospolitej). Nadzienie wyróżnia ciemnoczerwona barwa i charakterystyczny owocowo-dymny, lekko kwaśny smak.
  • Pasta z 5 orzechów (wǔ rén). Przepisy różnią się w zależności od regionu, ale powszechnie używane do przygotowania tej pasty orzechy i nasiona to: orzechy włoskie, orzeszki ziemne, migdały, nasiona sezamu, nasiona arbuza oraz dyni. Nasiona i orzechy są grubo posiekane i skąpane w dużej ilości syropu maltozowego. Mieszanina zawiera zazwyczaj także kandyzowane owoce, np. melon zimowy.

Najpopularniejsze rodzaje ciasta:

  • Ciągnące się. Ciągnące się, przeznaczone bardziej do żucia niż gryzienia ciasto to najpopularniejszy rodzaj „skorupy” mooncake w stylu kantońskim (szalenie lubiane także w Stanach Zjednoczonych). Ciasto wytwarza się z połączenia m.in. gęstego syropu cukrowego, wody alkaicznej, mąki, oleju i syropu maltozowego. Przygotowane z tej mieszanki mooncake odznaczają się czerwono-brązowym odcieniem i dużym połyskiem.
  • Warstwowe. „Skorupkę” wytwarza się poprzez naprzemienne zwijanie warstw oleistego ciasta i smażonej na oleju. Jest to metoda najbardziej typowa dla mooncake w stylu Suzhou. Tekstura tego rodzaju ciasta bardzo przypomina ciasto francuskie.
  • Delikatne. Struktura takiego wierzchu jest podobna do klasycznego zachodniego kruchego ciasta. Delikatne ciasto robi się z jednorodnej masy z mąki, wody, oleju i cukru.

Współczesne mooncake

Chińska branża cukiernicza jest zawsze na bieżąco z obowiązującymi trendami i doskonale zna gusta i potrzeby swojej klienteli, często ludzi młodych, podłączonych do obiegu zachodniej kultury. Na przełomie września i października cukiernicze lady chińskich sklepów wypełniają się zatem zarówno tradycyjnymi mooncake, jak i tysiącami nowoczesnych odmian tego słodkiego przysmaku.

Ciastko jakie chcesz

Bez najmniejszego problemu możemy wówczas nabyć mooncake w wersji beztłuszczowej (np. wykonane z jogurtu lub galaretki), o obniżonej zawartości cukru, bezglutenowe czy w 100% wegańskie. Nadzieniem mooncake może być teraz niemalże wszystko, co można zamienić na pastę.

Mooncake o smaku kawy, owoców, czekolady, lodów, tiramisu, zielonej herbaty, śmietanki, ciasteczek Oreo, masła orzechowego… Lista nie ma właściwie końca. Szczególnie popularne wśród chińskiej młodzieży są obecnie „śnieżne księżycowe ciasteczka”.

Przysmak ten wyróżnia się białym kolorem i musi być przechowywany w lodówce. Starsi, konserwatywni Chińczycy spoglądają na śnieżne mooncake niezbyt przychylnym okiem. Biały kolor tradycyjnie oznacza bowiem w Chinach coś złego, np. w czasie pogrzebów Chińczycy zakładają najczęściej białe kołnierzyki.